Rodzaje stomii i co z nich wypływa
- Kolostomia – ujście jelita grubego. Treść jest zwykle papkowata lub uformowana; im niżej na jelicie wyłoniono stomię, tym rzadziej wymienia się worek.
- Ileostomia – ujście jelita cienkiego. Treść jest płynna lub półpłynna, wydalana wiele razy na dobę i silnie drażni skórę.
- Urostomia – odprowadza mocz. Mocz wypływa stale, dlatego worki mają kranik do opróżniania.
Stomia może być czasowa albo stała. O tym, czy i kiedy da się ją zamknąć, decyduje chirurg.
Sprzęt stomijny – jaki wybrać
- System jednoczęściowy – worek jest połączony z płytką przylepną. Wymienia się go w całości.
- System dwuczęściowy – płytka zostaje na skórze przez kilka dni, a wymienia się tylko worek. Mniej podrażnia skórę przy częstych zmianach.
- Worki otwarte (z wylotem) – zalecane przy ileostomii, bo treść trzeba często opróżniać.
- Worki zamknięte – zalecane przy kolostomii; wymienia się je po napełnieniu.
- Worki urostomijne – z zaworem antyzwrotnym i kranikiem; na noc można je podłączyć do większego worka.
Dobry sprzęt jest szczelny dla treści i gazów, chroni skórę i nie ogranicza aktywności. Pierwszy sprzęt dobiera się zwykle w szpitalu, a przy problemach – w poradni stomijnej.
Jak wymienić worek stomijny – krok po kroku
Przygotuj: nowy worek lub płytkę, miarkę lub wzornik, nożyczki, ręczniki jednorazowe, miskę z ciepłą wodą, worek na odpady i lusterko, jeśli wymieniasz sprzęt samodzielnie.
- Umyj ręce.
- Delikatnie odklej płytkę, zaczynając od góry. Drugą ręką przytrzymuj skórę, aby jej nie naciągać. Można użyć preparatu ułatwiającego odklejanie.
- Umyj stomię i skórę wokół niej ciepłą wodą, ewentualnie z łagodnym mydłem.
- Dokładnie osusz skórę – płytka nie przylgnie do wilgotnej skóry.
- Zmierz średnicę stomii miarką.
- Wytnij w płytce otwór 2–3 mm większy od stomii. Otwór ma dokładnie otulać stomię – za duży naraża skórę na kontakt z treścią, za mały może uciskać stomię.
- Usuń folię ochronną i przyklej płytkę od dołu do góry.
- Dociśnij płytkę palcami i przytrzymaj chwilę dłonią – ciepło poprawia przyleganie.
- Zawartość starego worka opróżnij do toalety, a worek wyrzuć do odpadów. Umyj ręce.
W pierwszych tygodniach po operacji stomia zmniejsza się wraz z ustępowaniem obrzęku. Mierz ją przy każdej wymianie, dopóki rozmiar się nie ustabilizuje.
Jak często wymieniać worek i płytkę
Sprzęt wymienia się w razie potrzeby i według zaleceń producenta:
- worek zamknięty – po napełnieniu,
- worek otwarty – opróżnia się go do toalety, a wymienia zgodnie z instrukcją,
- płytka w systemie dwuczęściowym – zostaje na skórze przez czas podany przez producenta, zwykle kilka dni,
- każdy element, który przecieka – od razu. Treść pod płytką szybko uszkadza skórę, szczególnie przy ileostomii.
Częste przecieki są sygnałem, że trzeba sprawdzić rozmiar otworu, kształt skóry wokół stomii albo rodzaj sprzętu.
Skóra wokół stomii – jak ją chronić
Zdrowa skóra wokół stomii wygląda tak samo jak skóra w innych miejscach brzucha. Aby ją chronić:
- myj ją wodą i łagodnym mydłem albo kosmetykami do pielęgnacji stomii,
- nie stosuj spirytusu, benzyny, wody utlenionej, oliwek i tłustych kremów pod płytkę,
- owłosienie usuwaj ostrożnie, bez kremów i pianek do depilacji,
- przy podrażnieniu możesz użyć preparatów ochronnych przeznaczonych do stomii,
- przy reakcji uczuleniowej na płytkę wypróbuj sprzęt innego rodzaju – najlepiej po konsultacji w poradni stomijnej.
Każdą zmianę skórną, która utrzymuje się dłużej niż kilka dni, skonsultuj z pielęgniarką stomijną lub lekarzem.
Codzienne życie ze stomią
- Kąpiel: prysznic jest możliwy ze sprzętem lub bez niego. Mydło nie uszkodzi stomii. Szpitalne zalecenia odradzają kąpiel w wannie.
- Wysiłek: przez około 6 miesięcy po operacji nie dźwigaj ciężarów, nie wykonuj ciężkich prac i intensywnych ćwiczeń siłowych. Wstając, podpieraj się rękami, a nie przez napinanie brzucha.
- Płyny: pij około 2–2,5 litra dziennie, jeśli lekarz nie zalecił inaczej. Przy ileostomii łatwiej o odwodnienie.
- Dieta: rozszerzaj ją stopniowo, jedz powoli i dokładnie przeżuwaj. Zapisuj produkty, które powodują biegunkę, zaparcia lub wzdęcia.
- Ubranie: sprzęt stomijny zwykle nie jest widoczny pod zwykłym ubraniem. Ciasny pasek nie powinien uciskać stomii.
Pierwsze tygodnie po wyłonieniu stomii
- W szpitalu pacjent i rodzina uczą się wymiany sprzętu, a przy wypisie dostają zlecenie na sprzęt stomijny i informacje o jego realizacji. Jeśli pacjent nie jest w stanie wymieniać sprzętu sam, warto, by naukę przeszedł też opiekun.
- Po powrocie do domu stomia jest zwykle obrzęknięta i zmniejsza się przez kolejne tygodnie – dlatego otwór w płytce trzeba co jakiś czas wycinać na nowo.
- Pierwsze samodzielne wymiany trwają dłużej. Pomaga stała pora wymiany, przygotowanie wszystkich rzeczy z wyprzedzeniem i lusterko.
- Kontrola w poradni stomijnej jest zalecana po wypisie. Personel poradni szybko rozpoznaje najczęstsze problemy ze sprzętem i skórą.
- Wizyty pielęgniarki w domu przydają się, gdy pacjent jest osłabiony, mieszka sam albo sprzęt często przecieka.
Gazy, zapach i dolegliwości jelitowe
Najczęstsze dolegliwości u osób ze stomią to biegunki, zaparcia i głośne oddawanie gazów. Pomaga:
- stosowanie worków z filtrem, który odprowadza gazy i pochłania zapach,
- jedzenie powoli, z dokładnym przeżuwaniem, i obserwowanie, po których produktach gazów jest więcej,
- regularne posiłki – 3 do 5 dziennie,
- ograniczenie potraw smażonych i tłustych.
Dobrze przylegający, szczelny sprzęt nie przepuszcza zapachu. Wyraźny zapach poza wymianą worka zwykle oznacza nieszczelność – sprawdź płytkę i połączenie z workiem.
Powikłania stomii – kiedy do poradni, a kiedy pilnie
Najczęstsze powikłania to przepuklina okołostomijna, wypadanie stomii, jej zwężenie lub wciągnięcie, a także podrażnienie i uczulenie skóry. Część z nich wymaga leczenia operacyjnego, dlatego każdą zmianę warto zgłosić w poradni stomijnej lub lekarzowi.
Pilnie skontaktuj się z lekarzem, gdy:
- stomia zmienia kolor na ciemnofioletowy, szary lub czarny,
- ze stomii występuje obfite krwawienie,
- treść przestaje odpływać, a pojawia się wzdęcie, ból brzucha lub wymioty,
- przy ileostomii wypływa bardzo dużo płynnej treści i pojawiają się objawy odwodnienia: suchość w ustach, mniej moczu, osłabienie, zawroty głowy,
- stomia wyraźnie się wysuwa lub obrzęka.
Co robi pielęgniarka podczas wizyty
- wymienia sprzęt jedno- lub dwuczęściowy i dopasowuje otwór płytki,
- ocenia stomię – kolor, obrzęk, krwawienie – oraz skórę wokół niej,
- pomaga dobrać akcesoria, takie jak pasty, pierścienie uszczelniające czy preparaty ochronne,
- uczy pacjenta lub opiekuna samodzielnej wymiany sprzętu,
- może wystawić zlecenie na sprzęt stomijny, jeśli ma takie uprawnienia.
Po operacji wyłonienia stomii pacjent potrzebuje często także opieki pooperacyjnej w domu, w tym zmiany opatrunku na ranie po operacji.
Sprzęt stomijny na NFZ – limity i e-zlecenie
Worki stomijne, płytki i worki urostomijne są wyrobami medycznymi wydawanymi na zlecenie. Według tekstu jednolitego rozporządzenia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. 2025 poz. 1038):
- limit przy kolostomii i ileostomii wynosi 450 zł miesięcznie,
- limit przy urostomii wynosi 530 zł miesięcznie,
- w ramach limitu pacjent nie dopłaca; za droższy sprzęt płaci różnicę,
- osobne pozycje przewidziano m.in. dla nowo wyłonionej stomii (jednorazowo) oraz dla akcesoriów, takich jak pasty, pudry czy pierścienie – przy akcesoriach obowiązuje dopłata pacjenta.
Jak zrealizować zlecenie:
- Pierwsze zlecenie pacjent dostaje zwykle przy wypisie ze szpitala.
- Kolejne wystawia m.in. lekarz POZ, chirurg, onkolog lub pielęgniarka. Od 1 października 2023 r. zlecenia są wyłącznie elektroniczne.
- Kod zlecenia przychodzi SMS-em lub e-mailem, a samo zlecenie widać w Internetowym Koncie Pacjenta.
- Zlecenie realizuje się w aptece lub sklepie medycznym z umową z NFZ, podając PESEL i kod.
O bezpłatnych wizytach pielęgniarki POZ i opiece długoterminowej piszemy w przewodniku jak zorganizować wizytę pielęgniarki.
Od czego zależy koszt prywatnej wizyty
Na koszt prywatnej wizyty wpływają:
- cel wizyty – sama wymiana sprzętu czy także nauka samodzielnej pielęgnacji,
- stan skóry wokół stomii i potrzeba doboru akcesoriów,
- liczba wizyt – jednorazowa pomoc czy seria w pierwszych tygodniach po operacji,
- odległość dojazdu, pora wizyty i dni wolne.
Sprzęt stomijny pacjent zwykle ma własny, z refundacji. Więcej o tym, co ustalić przed wizytą, przeczytasz na stronie cennik.
Najczęstsze pytania
Jak często wymienia się worek stomijny?
W razie potrzeby i według zaleceń producenta. Worek zamknięty wymienia się po napełnieniu, worek otwarty opróżnia się do toalety. Płytkę w systemie dwuczęściowym zostawia się na kilka dni, ale wymienia od razu, gdy zaczyna przeciekać.
Ile wynosi limit NFZ na worki stomijne?
Według tekstu jednolitego rozporządzenia z 2025 r. miesięczny limit wynosi 450 zł przy kolostomii i ileostomii oraz 530 zł przy urostomii. W ramach limitu pacjent nie dopłaca. Za sprzęt droższy niż limit płaci się różnicę.
Kto wystawia zlecenie na sprzęt stomijny?
Pierwsze zlecenie pacjent zwykle otrzymuje przy wypisie ze szpitala. Kolejne może wystawić m.in. lekarz POZ, chirurg, onkolog, urolog albo pielęgniarka. Zlecenie jest elektroniczne – realizuje się je w aptece lub sklepie medycznym z umową z NFZ.
Czy ze stomią można brać prysznic?
Tak – zarówno ze sprzętem, jak i bez niego, na przykład w trakcie wymiany. Woda i mydło nie uszkadzają stomii. Szpitalne zalecenia odradzają natomiast kąpiel w wannie.
Co zrobić, gdy płytka często przecieka?
Zmierz stomię – mogła zmienić rozmiar, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po operacji. Sprawdź, czy otwór nie jest za duży i czy skóra była sucha przy naklejaniu. Jeśli to nie pomaga, poradnia stomijna lub pielęgniarka pomoże dobrać inny sprzęt albo akcesoria uszczelniające.
Czym myć skórę wokół stomii?
Ciepłą wodą i łagodnym mydłem albo kosmetykami przeznaczonymi do pielęgnacji stomii. Nie używaj spirytusu, benzyny, wody utlenionej ani oliwek. Płytkę naklejaj zawsze na czystą i suchą skórę.
Gdzie szukać poradni stomijnej?
Poradnie stomijne działają przy wielu szpitalach, zwłaszcza przy oddziałach chirurgicznych. Ich adresy pacjent często dostaje przy wypisie. Informacje o poradniach i grupach wsparcia mają też stowarzyszenia osób ze stomią.
Wizyta pielęgniarska nie zastępuje pomocy doraźnej. Przy duszności, bólu w klatce piersiowej, utracie przytomności, objawach udaru, silnym krwawieniu lub nagłym pogorszeniu stanu chorego dzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999.
Pielęgnacja stomii – w Twoim mieście
Wybierz miejscowość, aby przejść do zakresu usług, warunków dojazdu i kosztów prywatnej wizyty.
Województwo dolnośląskie
Województwo łódzkie
Powiązane zabiegi
- Opieka po operacji Opatrunki, zastrzyki przeciwzakrzepowe, zdjęcie szwów i obserwacja gojenia rany w pierwszych tygodniach po wypisie ze szpitala.
- Opieka pielęgniarska nad seniorem Regularne wizyty u osoby starszej: pomiary, leki, zastrzyki, ocena skóry i sprawności oraz wsparcie rodziny w organizacji opieki.
- Opieka nad pacjentem leżącym Pielęgnacja skóry i zapobieganie odleżynom, zabiegi, sprzęt i instruktaż dla rodziny osoby leżącej, także w ramach opieki długoterminowej NFZ.