Wynik z kalkulatora jest orientacyjny. Przed skierowaniem do opieki długoterminowej ocenę skalą Barthel wykonują lekarz i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego. Wynik 40 punktów lub mniej to próg z rozporządzenia, ale nie jedyny warunek.
Co mierzy skala Barthel
Skala Barthel opisuje, jak samodzielnie chory wykonuje podstawowe czynności dnia codziennego. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia nazwano ją skalą poziomu samodzielności. Pierwotną wersję opublikowali w 1965 roku Florence Mahoney i Dorothea Barthel.
Karta oceny obejmuje 10 czynności:
| Czynność | Punkty do zdobycia |
|---|---|
| Spożywanie posiłków | 0, 5, 10 |
| Przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadanie | 0, 5, 10, 15 |
| Utrzymywanie higieny osobistej | 0, 5 |
| Korzystanie z toalety (WC) | 0, 5, 10 |
| Mycie, kąpiel całego ciała | 0, 5 |
| Poruszanie się po powierzchniach płaskich | 0, 5, 10, 15 |
| Wchodzenie i schodzenie po schodach | 0, 5, 10 |
| Ubieranie się i rozbieranie | 0, 5, 10 |
| Kontrolowanie stolca/zwieracza odbytu | 0, 5, 10 |
| Kontrolowanie moczu/zwieracza pęcherza moczowego | 0, 5, 10 |
Wynik to suma punktów, od 0 do 100, zawsze w krokach co 5. Im mniej punktów, tym więcej pomocy potrzebuje chory. Kalkulator na tej stronie korzysta z brzmienia odpowiedzi z karty oceny, która stanowi załącznik nr 2 i nr 3 do rozporządzenia.
Przy kwalifikacji do opisanych niżej świadczeń wynik 40 punktów lub mniej jest jednym z kryteriów, jeśli w danym przypadku stosuje się skalę Barthel.
Kto wykonuje oficjalną ocenę
Kalkulator internetowy służy wyłącznie do orientacji. Wynik, który decyduje o skierowaniu, wpisują osoby wskazane w rozporządzeniu:
- przed skierowaniem do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej – lekarz ubezpieczenia zdrowotnego i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego, w dniu skierowania,
- w trakcie opieki domowej – pielęgniarka opieki długoterminowej, na koniec każdego miesiąca,
- przed przyjęciem do zakładu opiekuńczego (ZOL, ZPO) – lekarz ubezpieczenia zdrowotnego i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego,
- w zakładzie opiekuńczym – lekarz i pielęgniarka zakładu, w dniu przyjęcia, na koniec każdego miesiąca i przy zmianie stanu zdrowia.
Lekarz i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego to osoby, które udzielają świadczeń w ramach umowy z NFZ – na przykład lekarz rodzinny i pielęgniarka z przychodni POZ.
Do czego NFZ wykorzystuje wynik
Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa
To opieka dla osób obłożnie i przewlekle chorych, które potrzebują regularnych świadczeń pielęgniarskich w domu. Według rozporządzenia przysługuje osobie, która w skali Barthel otrzymała 40 punktów lub mniej, jeżeli jednocześnie:
- nie jest pod opieką hospicjum domowego,
- nie przebywa w zakładzie opiekuńczym,
- nie jest pod opieką zespołu długoterminowej opieki domowej dla osób wentylowanych mechanicznie,
- nie jest w ostrej fazie choroby psychicznej.
Podstawą jest skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego z dołączoną kartą oceny w skali Barthel. Pielęgniarka odwiedza pacjenta co najmniej 4 razy w tygodniu, od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00–20.00. W soboty i dni wolne od pracy przyjeżdża w przypadkach uzasadnionych medycznie. Pielęgniarka na pełnym etacie może jednocześnie opiekować się najwyżej sześcioma pacjentami mieszkającymi pod różnymi adresami. Według informacji pacjent.gov.pl leki i wyroby medyczne zlecone przez lekarza zapewnia rodzina pacjenta.
Zakres opieki obejmuje m.in. świadczenia pielęgnacyjne, przygotowanie chorego i rodziny do samoopieki, edukację zdrowotną oraz pomoc w pozyskaniu sprzętu medycznego i rehabilitacyjnego.
Zakład opiekuńczo-leczniczy (ZOL) i pielęgnacyjno-opiekuńczy (ZPO)
ZOL i ZPO zapewniają całodobową opiekę osobom, które nie wymagają leczenia w szpitalu, ale ze względu na stan zdrowia potrzebują stałych świadczeń pielęgnacyjnych, opiekuńczych, rehabilitacji i kontynuacji leczenia. Próg wynosi także 40 punktów lub mniej. Do zakładu nie przyjmuje się jednak osoby, u której podstawowym wskazaniem do opieki jest zaawansowana choroba nowotworowa, choroba psychiczna lub uzależnienie – takie rozpoznanie może być tylko chorobą współistniejącą.
Droga do ZOL lub ZPO wygląda tak:
- Pacjent składa do lekarza ubezpieczenia zdrowotnego wniosek o wydanie skierowania.
- Do wniosku dołącza się wywiad pielęgniarski (z liczbą punktów w skali Barthel, podpisany przez pielęgniarkę) i zaświadczenie lekarskie.
- Jeżeli pacjent spełnia kryteria, lekarz wystawia skierowanie.
- Pacjent składa skierowanie bezpośrednio w wybranym zakładzie. Dołącza wywiad pielęgniarski, zaświadczenie lekarskie oraz dokumenty o dochodach, np. decyzję o emeryturze lub rencie.
- Kierownik zakładu informuje o kolejności przyjęcia i przewidywanym terminie.
Pobyt w ZOL i ZPO jest częściowo odpłatny – pacjent ponosi koszty wyżywienia i zakwaterowania na zasadach z art. 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Świadczenia zdrowotne finansuje NFZ.
Kiedy nie ocenia się skalą Barthel
U dzieci do ukończenia 3. roku życia i u chorych na AIDS nie dokonuje się oceny skalą Barthel. W dokumentach do ZOL lub ZPO wpisuje się wtedy „nie ma zastosowania”. U weteranów działań poza granicami państwa, w przypadkach określonych w ustawie o weteranach, ocenę zastępuje opinia konsultanta w ochronie zdrowia.
Co zrobić z wynikiem – krok po kroku
- Zapisz wynik i odpowiedzi. Zanotuj, które odpowiedzi wybrałeś w poszczególnych czynnościach. Przy wizycie łatwiej opisać lekarzowi konkretne trudności, np. „nie wstaje z łóżka bez pomocy dwóch osób”.
- Umów wizytę u lekarza rodzinnego. Powiedz, że chodzi o ocenę w skali Barthel i skierowanie do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej albo do ZOL lub ZPO. Jeśli chory nie może dojść do przychodni, zapytaj o wizytę domową.
- Przygotuj dokumenty. Przydadzą się karty informacyjne ze szpitala, lista leków i wyniki badań. Przy ZOL i ZPO – także dokument o wysokości emerytury lub renty.
- Poczekaj na ocenę lekarza i pielęgniarki. Ich wynik może różnić się od wyniku z kalkulatora. Kartę oceny dołącza się do dokumentacji. Lekarz uwzględnia też pozostałe warunki skierowania.
- Znajdź placówkę. Wykaz placówek z umową NFZ jest w wyszukiwarce NFZ (gsl.nfz.gov.pl). Dla opieki domowej wybierz „długoterminowa opieka pielęgniarska”, dla ZOL i ZPO – „świadczenia opiekuńczo-lecznicze”.
- Jeśli wynik jest wyższy niż 40 punktów, omów z lekarzem lub pielęgniarką POZ, jakie formy wsparcia odpowiadają potrzebom chorego. Wynik kalkulatora może pomóc w tej rozmowie. Przegląd możliwości znajdziesz w części Jak to działa.
O codziennej pielęgnacji przeczytasz w opisach opieki nad pacjentem leżącym i opieki pielęgniarskiej nad seniorem.
Najczęstsze błędy przy liczeniu punktów
Karta oceny każe wybrać w każdej czynności jedną odpowiedź, która opisuje stan chorego. Wytyczne do skali Barthel opracowane przez Collin, Wade i współpracowników (1988) doprecyzowują, jak to robić. Najczęstsze pomyłki:
- Ocenianie tego, co chory mógłby zrobić. Skala opisuje to, co chory faktycznie robi. Jeżeli potrafiłby się ubrać, ale codziennie ubiera go opiekun, zaznacz odpowiedź z pomocą.
- Pomijanie pomocy słownej i nadzoru. Przypominanie, podpowiadanie kolejnych kroków albo pilnowanie, żeby chory nie upadł, to też pomoc. Osoba, która potrzebuje nadzoru, nie jest samodzielna.
- Ocena „z dobrego dnia”. Zwykle liczy się to, jak chory radził sobie w ostatnich 24–48 godzinach. Przy kontroli stolca i moczu – w ostatnim tygodniu.
- Pomijanie sprzętu, z którego chory korzysta. Laska, balkonik czy przystosowane ubranie nie odbierają punktów, jeśli chory używa ich bez pomocy innej osoby.
- Mylenie cewnika z brakiem kontroli. Karta mówi o osobie „cewnikowanej i przez to niesamodzielnej”. Według wytycznych chory, który sam w pełni obsługuje cewnik, nie jest oceniany jako nietrzymający moczu.
- Zaznaczanie dwóch odpowiedzi lub wartości pośrednich. W każdej czynności wybiera się jedną odpowiedź. Odpowiedź środkowa oznacza, że chory sam wkłada w czynność ponad połowę wysiłku.
Ocena w skali Barthel nie służy do oceny nagłego pogorszenia. Przy duszności, bólu w klatce piersiowej, utracie przytomności, objawach udaru lub nagłej zmianie stanu chorego dzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999.
Najczęstsze pytania
Ile punktów w skali Barthel trzeba mieć, żeby trafić do ZOL?
Rozporządzenie przewiduje pobyt w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym dla osób, które w ocenie skalą Barthel otrzymały 40 punktów lub mniej. Osoba musi też wymagać całodobowej opieki i nie wymagać leczenia w szpitalu. Nie przyjmuje się osoby, u której podstawowym wskazaniem jest zaawansowana choroba nowotworowa, choroba psychiczna lub uzależnienie.
Jaki jest próg punktowy w pielęgniarskiej opiece długoterminowej domowej?
Wynik 40 punktów lub mniej jest jednym z kryteriów tego świadczenia. Potrzebne jest skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego z kartą oceny w skali Barthel. Chory nie może być w tym czasie pod opieką hospicjum domowego, zakładu opiekuńczego ani zespołu opieki domowej dla osób wentylowanych mechanicznie i nie może być w ostrej fazie choroby psychicznej.
Kto wypełnia skalę Barthel do skierowania?
Przed skierowaniem ocenę wykonują lekarz ubezpieczenia zdrowotnego i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego, na przykład z przychodni POZ. Karta oceny ma miejsce na dane i podpis obu osób. Wynik z kalkulatora internetowego nie zastępuje tej oceny.
Czy wynik z kalkulatora online wystarczy do skierowania?
Nie. Kalkulator pomaga zorientować się, ile punktów może uzyskać chory, i przygotować się do rozmowy z lekarzem. Do skierowania potrzebna jest karta oceny wypełniona i podpisana przez lekarza oraz pielęgniarkę.
Jak często powtarza się ocenę w skali Barthel?
W pielęgniarskiej opiece długoterminowej domowej pielęgniarka ocenia pacjenta na koniec każdego miesiąca. W zakładzie opiekuńczym ocenę wykonują lekarz i pielęgniarka zakładu w dniu przyjęcia, na koniec każdego miesiąca oraz przy zmianie stanu zdrowia.
Co oznacza 0 punktów w skali Barthel?
Wynik 0 oznacza, że w każdej z 10 czynności wybrano najniższą odpowiedź – chory nie je samodzielnie, nie siada, nie porusza się i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach opisanych w karcie. Gdy przy kwalifikacji stosuje się skalę Barthel, wynik 0 mieści się w przedziale do 40 punktów. Uwzględnia się też pozostałe warunki danego świadczenia.
Czy skalę Barthel stosuje się u dzieci?
U dzieci do ukończenia 3. roku życia oraz u chorych na AIDS nie dokonuje się oceny skalą Barthel. W dokumentach kierujących do ZOL lub ZPO wpisuje się wtedy „nie ma zastosowania”.
Czy pobyt w ZOL jest płatny?
NFZ finansuje świadczenia zdrowotne w zakładzie, a pacjent ponosi koszty wyżywienia i zakwaterowania. Zgodnie z art. 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej opłata miesięczna odpowiada 250% najniższej emerytury, ale nie może przekroczyć 70% miesięcznego dochodu pacjenta. Opłatę ustala kierownik zakładu na podstawie dokumentów o dochodach.
Wizyta pielęgniarska nie zastępuje pomocy doraźnej. Przy duszności, bólu w klatce piersiowej, utracie przytomności, objawach udaru, silnym krwawieniu lub nagłym pogorszeniu stanu chorego dzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999.